عدم بازگردانيدن املاك وسيع آن دو در منطقهء فتح شده توسط روسيه بود . محمد حسن خان سردار در 1268 به حكومت كرمان و بلوچستان منصوب گرديد و در ذيحجهء 1271 ه . ق . در كرمان وفات يافت . ( 9 ) - جغرافياى كرمان ، ص 98 . ( 10 ) - تاريخ منتظم ناصرى ، تأليف محمد حسن خان اعتماد السلطنه ، تصحيح دكتر محمد اسمعيل رضوانى ، ج 3 ، دنياى كتاب ، تهران ، 1367 ، ص 1759 . ( 11 ) - محمد اسمعيل خان نورى وكيل الملك اول پسر فتحعلى خان نورى معروف به كوه نور و جد خاندان اسفنديارى كرمان است . در 1275 ه . ق . كه كيومرث ميرزا عميد الدوله - پسر قهرمان ميرزا پسر عباس ميرزا نايب السلطنه - به حكومت كرمان منصوب شد ، محمد اسمعيل خان همراه او به عنوان نايب الحكومه به كرمان آمد و تا 1283 كه خود مستقلا حكومت كرمان و بلوچستان را عهده‌دار شد به عنوان نايب الحكومه امور ايالتين را اداره مىنمود . در 1276 لقب وكيل الملك و در 1282 عنوان سردار يافت و به وكيل الملك سردار مشهور شد . در 1283 پس از عزل عميد الدوله حكومت كرمان به وى واگذار گرديد و در 1284 در كرمان درگذشت . در مدت نه سال نايب الحكومگى و حكومت كرمان ثروت وافرى اندوخت و نيز در عمران و آبادى كوششى وافر كرد . در 1283 كه حكومت كرمان را مستقلا عهده‌دار شد پسر ارشدش مرتضى قلى خان سرهنگ فوج ملاير را به كرمان آورد و در همان سال براى او درجهء سرتيپى گرفته و رياست قشون كرمان را بعهدهء او گذارد . پس از درگذشت محمد اسمعيل خان وكيل الملك سردار در 1284 ، مرتضىقلى خان در 1286 لقب پدر را گرفته و به وكيل الملك دوم مشهور گرديد و در همان سال حكومت كرمان و بلوچستان به او واگذار شد و تا 1295 كه به علت اغتشاشات ناشى از قحطى از حكومت معزول گرديد در آن منصب باقى بود . وكيل الملك دوّم نيز ازدواجهاى متعدد نمود و از جمله خانم نجم السلطنه دختر فيروز ميرزا فرمانفرما ( مادر مرحوم دكتر مصدق از وزير دفتر ) را به عقد خود درآورد . مرتضى قلى خان وكيل الملك دوم به علت اسراف و ولخرجى فراوان بخشى عمده از ثروت گزافى را كه به ارث برده بود از دست داد و سرانجام در 1296 در تهران درگذشت . ( داستان استناد مرحوم دكتر مصدق به تاريخ فوت وكيل الملك دوم ، حك شده بر سنگ قبر وى در عتبات عاليات ، جهت اثبات سن خودش در جريان رسيدگى به اعتبار نامهء وى در مجلس چهاردهم معروف است ) . معروفترين فرزند وكيل الملك دوم ميرزا حسين خان عدل السلطنه - سردار نصرت اسفنديارى است . ( 12 ) - محمد حسن خان نورى از بستگان محمد اسمعيل خان وكيل الملك كه در زمان نيابت حكومت وكيل الملك مدتى حكومت بلاد مختلف كرمان از جمله مدت كوتاهى حكومت بم و بلوچستان را داشت و پس از حكومت مستقل وكيل الملك نايب الحكومهء وى شد . ( 13 ) - جغرافياى كرمان ، ص 98 . ( 14 ) - همان ، ص 99 . ( 15 ) - تاريخ كرمان ، تأليف احمد على خان وزيرى كرمانى ، به كوشش باستانى پاريزى ، ابن سينا ، تهران ، 1352 ، ص 213 . ( 16 ) - همان ، ص 309 . ( 17 ) - همان ، ص 218 . ( 18 ) - سمط العلى للحضرة العليا ، تأليف ناصر الدين منشى كرمانى ، به تصحيح و اهتمام عباس اقبال ، تحت نظر مرحوم محمد قزوينى ، انتشارات اساطير ، تهران ، 1362 ، ص 13 . ( 19 ) - همان ، ص 14 . ( 20 ) - تاريخ سيستان ، تأليف در حدود 445 - 725 ، به تصحيح ملك الشعراء بهار ، انتشارات پديده ( خاور ) ، از روى چاپ 1314 كلالهء خاور ، 1366 ، ص 79 - 80 . ( 21 ) - تاريخ كرمان ، ص 257 - 270 . ( 22 ) - تاريخ بيهقى ، تأليف خواجه ابو الفضل محمد بن حسين بيهقى دبير ، به اهتمام دكتر غنى و دكتر فياض ،